1- Divan Şiiri Nazım Biçimleri:
Bu geleneksel şiirimizin önemli bir bölümünü oluşturur. Beyit (iki dize), kıta (dört dize) gibi nazım birimleri kullanılır. Gazel, kaside, mesnevi, terkib-i bent, terci-i bent, müstezat, rubai, tuyuğ gibi pek çok farklı şekli bulunur. Her birinin kendine özgü uyak düzeni, konu sınırlaması ve aruz ölçüsüyle yazılma geleneği vardır.
Örnek Divan şiir:
Bir Nazarınla
Dil mülkünü ey can-ı cihan ettin harâbı sen,
Gönül tahtına kıldın o cemâlinle cilvezen.
O kaşların kemanıyla nice âşıkların bağrını,
Nişân aldın, ey fettân-ı âlem, eyleyip düzen.
Leb-i la’lin şarabından içen âşıkların aklı,
Ser-mest olup, düşerdi der-i aşkında bî-mekân.
Siyah zülfün misâli nice kalpler dolaşır,
O zindan-ı derûnun içinde her dem perişan.
Nedir bu cevr ü cefâ, ey sevgili, reva mı bu?
Şikâyet etse âşık sana olmaz mı nâlân?
Bırak bu nazı ey dilber, gel insafa biraz,
Ki âşıkın senin yolunda olmuşdur nihan.
Kerem gibi bir bende-i âciz de senin aşkınla,
Dergâhına yüz sürer, eyle meded, ey kerem-kân.
Açıklaması
* Nazım Biçimi: Gazel
* Tema: Aşk, sevgiliye duyulan özlem ve sitemdir.dir
* Aruz Vezni: Fâilâtün fâilâtün fâilâtün fâilün (Bu örnekte yaklaşık bir vezin kullanılmıştır, Divan şiirinde vezin büyük önem taşır.)
* Kafiye ve Redif: İlk beyitteki “sen” rediftir. Diğer beyitlerin ikinci mısralarında da “düzen”, “bî-mekân”, “perişan”, “nâlân”, “nihan” kelimeleri kafiye ve redif olarak kullanılmıştır. İlk beyitteki mısralar kendi arasında kafiyelidir (aa). Diğer beyitlerin ilk mısraları serbest, ikinci mısraları ilk beyitle kafiyelidir (ba, ca, da…).
* Dil ve Üslup: Divan şiirinin o kendine has ağır ve sanatlı dili kullanılmıştır. Arapça ve Farsça kökenli kelimelere sıkça yer verilmiştir. Mecazlar ve edebi sanatlar (teşbih, istiare vb.) yoğundur.
Şaban Gürtuna
Okuma yolu: Şekilsel Özelliklere Göre Nazım Biçimleri – Divan Şiiri başlığını okuduktan sonra. Şiir Türleri arşivindeki diğer şiir ve yazılara geçebilirsiniz. Bu bölüm, Babamın Şiir Defteri içinde aynı duygu ve edebiyat hattındaki metinleri daha kolay takip etmek için eklendi.
Benzer okumalar: Şiir Türleri arşivi, İçeriklerine Göre Şiir Türleri – Pastoral Şiir / İdil, İçeriklerine Göre Şiir Türleri – Pastoral Şiir / Eglog, Şekilsel Özelliklere Göre Nazım Biçimleri – Yeni Türk Şiiri, Şekilsel Özelliklere Göre Şekilsel Nazım Biçimler – Halk Şiiri.