Ursula K. Le Guin’in Mülksüzler eseri, Anarres’in anarşist toplumunda yetişen fizikçi Shevek’in bilimsel iletişimi yeniden kurmak için kapitalist Urras’a gitmesini ve iki dünyanın özgürlük ile baskı biçimlerini karşılaştırmasını anlatır.
Mülksüzler incelemesi, romanı kapitalizm ile anarşizm arasında basit “kazanan toplum” seçimine indirgemez; Le Guin’in “muğlak ütopya” altyazısına uygun olarak iki düzenin özgürlük, cinsiyet, bilim ve iktidar sorunlarını, Shevek’in kendi hataları dâhil, karşılıklı eleştiri içinde değerlendirir. Eserin diğer adı “The Dispossessed” biçimindedir.
Mülksüzler Hakkında Kısa Bilgi
| Yazar | Ursula K. Le Guin |
|---|---|
| Eser | Mülksüzler |
| Tür | Anarşist ütopya, distopya, felsefi ve toplumsal bilimkurgu romanı |
| Yayımlanma | Özgün adı “The Dispossessed: An Ambiguous Utopia” olan eser 1974’te İngilizce yayımlanmıştır |
| Mekân / dönem | İkili gezegen sistemi Urras ile onun kurak uydusu Anarres; Abbenay, A-İo üniversitesi, işçi mahalleleri ve uzay limanları |
| Başlıca kişiler ve iki toplum | Shevek, Takver, Bedap, Sabul, Rulag, Palat, Tirin, Sadik, Pilun, Odo, Pae, Atro, Chifoilisk, Vea, Keng ve Ketho |
| Başlıca temalar | Anarşizm, mülkiyet, özgürlük, eşitlik, bürokrasi, devrim, bilim, zaman, duvar, toplumsal cinsiyet, emek, aile, kıtlık, dayanışma ve iletişim |
Mülksüzler Konusu
Mülksüzler, mülkiyet ve devletin kaldırıldığı kurak Anarres’te yaşayan fizikçi Shevek’in, zaman kuramını geliştirmek ve iki dünya arasındaki duvarı aşmak için zengin Urras’a yolculuğunu konu edinir. Romanın tek sayılı bölümleri Urras’taki günlerini, çift sayılı bölümleri çocukluğundan ayrılışına kadar Anarres hayatını izler. Odocu toplum dayanışma ve eşitlik sağlamış, fakat resmî hükûmet olmadan da iş dağıtımı, kamuoyu ve Sabul gibi aracılar üzerinden bürokratik baskı üretmiştir. Urras ise bilimsel kaynak ve güzellik sunarken sınıf eşitsizliği, ataerki, savaş ve mülkiyetle bölünmüştür. Shevek Genel Zaman Kuramı’nı hiçbir devletin tekeline bırakmadan bütün dünyalara açar ve Anarres’e dönerek devrimi tamamlanmış düzen değil sürekli eleştiri olarak yeniden düşünür.
Mülksüzler Ayrıntılı Özeti
Uyarı: Bu bölüm eserin olay örgüsü ve sonuna ilişkin bilgi içerebilir.
Roman Anarres uzay limanındaki duvarla açılır. Duvar küçük görünür, fakat hangi tarafın içeride veya dışarıda olduğunu belirsizleştirerek iki toplum arasındaki fiziksel ve zihinsel ayrımı simgeler. Fizikçi Shevek, yaklaşık yedi kuşaktır Urras’tan kopuk yaşayan Odocu toplumdan ayrılıp ana gezegene giden ilk kişilerden biridir. Bazı Anarresliler onu hain sayar ve limanda saldırı olur. Urras’ın A-İo ülkesinde ise devlet ve üniversite onu ünlü bilim insanı olarak karşılar. Rahat oda, yiyecek, hizmet ve araştırma imkânı sunulur; fakat nerede bulunduğu ve kimlerle konuştuğu dikkatle denetlenir. Shevek duvarı aştığını düşünürken yeni, görünmez ayrıcalık duvarlarıyla karşılaşır.
Geriye dönen bölümler Shevek’in Anarres’teki çocukluğunu anlatır. Odocular, devrimci düşünür Odo’nun izleyicileri olarak Urras’tan ayrılmış, kurak uyduda devletsiz, parasız ve ortak mülkiyete dayalı toplum kurmuştur. Çocuklar ortak yatakhanelerde büyür; işler gönüllülük ve toplumsal ihtiyaç doğrultusunda bilgisayar destekli dağıtılır. “Sahiplik” dili ve ego gösterisi eleştirilir. Shevek küçük yaşta zaman ve matematik problemlerine yönelir. Annesi Rulag’ın uzak görevlere gitmesi, babası Palat ve arkadaşlarıyla bağı, bireysel sevgi ile toplumsal yükümlülüğün gerilimini gösterir. Tirin’in alışılmış düşünceleri sorgulaması ve sonradan dışlanması, resmî sansür bulunmasa bile kamuoyu baskısının özgür zihni susturabileceğini kanıtlar.
Shevek Abbenay’daki bilim merkezine çağrılır ve kıdemli fizikçi Sabul’la çalışır. Sabul Urras dilindeki kaynaklara erişimi denetler, Shevek’in emeğinden ortak yazarlık ve itibar kazanır, özgün çalışmalarının yayımlanmasını engeller. Mülkiyet kaldırılmış olsa da bilgi kapısını tutan kişi gayriresmî güç biriktirebilir. Çocukluk arkadaşı Bedap, Anarres’in bürokrasisiz görünüp alışkanlık ve görev sistemiyle itaat ürettiğini savunur. Shevek, deniz biyoloğu Takver’le eşit ve kalıcı ortaklık kurar; Odocu toplumda özel sahiplik sayılabilecek ilişkiyi karşılıklı özgürlük olarak yaşamaya çalışırlar. Çocukları doğar. Kuraklık ve kıtlık döneminde ayrı görevlere gönderilmeleri, ortak ihtiyaç ile aile bağı arasındaki ağır bedeli somutlaştırır.
Urras’ta Shevek’in fizik çalışması desteklenir, fakat A-İo yöneticileri kuramı askerî ve siyasi üstünlük için tekelleştirmek ister. Yaşlı fizikçi Atro milliyetçi gururla, Pae nazik gözetimle, Chifoilisk ise rakip devletin kuşkusuyla onu etkiler. Urras’ın doğası ve üretim bolluğu Shevek’i büyüler; aynı zamanda hizmetçilerin görünmezliği, kadınların bilimden dışlanması ve yoksul sınıfların koşulları onu rahatsız eder. Vea’nın evindeki davette içki ve cinsel güç ilişkilerini anlayamaz; Vea’nın sınırını ihlal eden saldırgan davranışı, kahramanın da cinsiyet ve arzu konusunda ahlaki hata yapabildiğini gösterir. Le Guin Shevek’i kusursuz devrimci peygamber yapmaz.
Shevek gizlice işçi hareketiyle temas kurar ve büyük gösteride konuşur. Devlet güçleri kalabalığa saldırır; arkadaşı öldürülür, kendisi kaçar. Terralı elçi Keng’in temsilciliğine sığınır. Urras’ın bolluğuna karşı Dünya’nın ekolojik yıkım ve merkezi yönetim deneyimini dinler. Genel Zaman Kuramı’nı A-İo’ya vermek yerine bütün gezegenlere eşzamanlı iletişim aracı olacak şekilde açık paylaşır; bu bilgi daha sonra ansible teknolojisinin temelidir. Hainli gemiyle Anarres’e dönerken Ketho adlı yabancı onunla gelmeye karar verir. Final kesin barış sağlamaz: Limanda nasıl karşılanacakları bilinmez. Yine de iki yönlü yolculuk başlamıştır. Shevek’in başarısı kusursuz toplum bulmak değil, düşünce ve insan dolaşımını engelleyen duvarda açıklık yaratmaktır.
Mülksüzler Romanının Karakterleri
Shevek
Shevek parlak fizikçi, Odocu ilkeleri ciddiye aldığı için Anarres’in donmuş alışkanlıklarına karşı çıkan devrimcidir. Urras’a kişisel ün için değil bilgi alışverişi için gider, fakat ayrıcalığın çekiciliğine ve kendi cinsiyet körlüğüne kapılır. Vea’ya saldırgan davranışı onun ahlaki kusurunu açıkça gösterir. Kuramını bütün dünyalara vermesi bilimi mülkiyetten çıkarır; dönüşü devrimin dışarı kaçmak değil içeride yeniden başlamak olduğunu anlatır.
Takver ve Bedap
Takver biyolog, Shevek’in eşit hayat ortağı ve maddi yaşamın güçlü gözlemcisidir. Aile bağını sahiplik olmadan sürdürmeye çalışır; kıtlık ve görev ayrılıklarının yükünü taşır. Bedap toplumdaki gayriresmî otoriteyi erken teşhis eden, tartışma ve dayanışma sağlayan arkadaştır. İkisi Shevek’in yalnız deha mitini dengeler: Bilimsel özgürlük duygusal emek, eleştiri ve kolektif örgütlenme olmadan kurulamaz.
Sabul, Rulag ve Urras çevresi
Sabul mülkiyetsiz toplumda bilgi erişimini denetleyerek iktidar biriktirir. Rulag Odocu görevi aile yakınlığından öne koyan anne ve sonradan Shevek’in hareketine muhaliftir. Pae, Atro, Vea ve Chifoilisk Urras’ın bilim, milliyetçilik, cinsiyet ve rekabet yüzlerini gösterir. Keng ile Ketho iki toplum dışındaki evreni açarak ikili karşılaştırmanın mutlak olmadığını hatırlatır.
Mülksüzler Temaları
Mülkiyet, özgürlük ve gayriresmî iktidar
Anarres özel mülkiyet, para ve devleti kaldırmıştır; bu eşitlik önemli özgürlük sağlar. Ancak görev dağıtımı, onay kurulları, kamuoyu ve uzman aracılar yeni güç biçimleri üretir. Urras’ta mülkiyet açık sınıf baskısı ve bolluk getirir. Le Guin hiçbir kurumu kendi adının erdemiyle güvenli saymaz. Özgürlük, iktidarın sürekli görünür kılınması ve devrimci eleştirinin kurumlaşmaya karşı yenilenmesiyle korunabilir.
Duvar, iletişim ve bilim
Liman duvarı iki dünyayı korur ve hapseder. Shevek’in zaman kuramı eşzamanlı iletişim olasılığı yaratır; bilimsel buluş romanın toplumsal biçimiyle birleşir. Sabul ve A-İo devleti bilgiyi denetlemek isterken Shevek onu herkese açar. Bilim tarafsız boşlukta gelişmez: dil, yayın, kaynak ve siyasi amaçlar araştırmayı biçimlendirir. Açık iletişim tek başına adalet kurmaz, fakat kapalı toplumların kendini mutlak sanmasını zorlaştırır.
Devrim, ütopya ve sürekli başlangıç
Odocu devrim geçmişte başarılı olmuştur; onu bitmiş kutsal düzen saymak yeni dogma üretir. Shevek Odo’ya karşı değil, onun sürekli devrim ilkesini ciddiye aldığı için mevcut Anarres’e karşı çıkar. Urras’ın güzelliği sömürüyle, Anarres’in eşitliği kıtlık ve baskıyla yan yanadır. “Muğlak ütopya” kusursuz yer vaadi değil, daha adil ilişkinin eleştiri, hata kabulü ve yeniden başlama yoluyla aranmasıdır.
Anlatım Tekniği, Dil ve Üslup
Le Guin on üç bölümü iki zaman çizgisinde dönüşümlü kurar: tek sayılı bölümler Shevek’in Urras yolculuğunu, çift sayılılar Anarres’te doğumdan ayrılışa gelişini izler; final iki çizgiyi birleştirir. Bu dairesel yapı, fizikçinin eşzamanlılık kuramıyla uyumludur. Antropolojik ayrıntı, gündelik iş, dil ve aile düzeni siyasi fikirleri canlı topluma dönüştürür. Didaktik tartışmalar karakter ilişkileri ve maddi kıtlıkla sınanır. Duvar, el, yolculuk ve zaman imgeleri tekrar eder. Anlatı ne Urras’ı karikatür ne Anarres’i propaganda cenneti yapar.
Tarihsel ve Edebî Bağlam
Eser ve Yazar İlişkisi
Ursula K. Le Guin antropoloji, Taoist düşünce, anarşist gelenek ve toplumsal bilimleri bilimkurgu dünya kurulumuyla birleştirdi. Mülksüzler Hainli Evreni içinde yer alır ve Odo’nun devrim öncesini “Devrimden Önceki Gün” öyküsü tamamlar. Yazar kitabı anarşist ütopya denemesi olarak tanımlamış, “muğlak” altyazısıyla kendi toplumunu da eleştiriye açmıştır. Shevek’in zaman kuramı daha sonraki Hainli anlatılarda kullanılan ansible iletişiminin düşünsel kökenini oluşturur. Roman 1974 Nebula ve 1975 Hugo ödüllerini kazanmıştır.
Dönemi ve Edebî Etkisi
Mülksüzler 1974’te Soğuk Savaş, Vietnam Savaşı, karşı kültür, ikinci dalga feminizm ve çevre krizinin yoğun tartışıldığı dönemde yayımlandı. A-İo kapitalist güç, Thu devletçi rakip, Anarres ise merkezsiz anarşist deney olarak çağdaş sistemlerin unsurlarını yeniden düzenler; hiçbiri tek ülkenin doğrudan kopyası değildir. Urras’taki işçi gösterisi devlet şiddetini, Anarres kıtlığı ekolojik sınırı görünür kılar. Roman ideolojik kutupların ötesinde kurumların gündelik hayatta nasıl çalıştığını inceleyen kalıcı siyasal bilimkurgu metnidir.
Mülksüzler Ana Fikri ve Edebî Önemi
Mülksüzler’in ana fikri, özgürlüğün bir kez kurulup sahip olunacak nesne olmadığı; mülkiyet, bürokrasi, cinsiyet ve düşünce tekeline karşı sürekli yeniden üretilmesi gerektiğidir. Shevek iki dünyadan birini seçmek yerine bilgi ve insan geçişini açar. Roman anarşizmi ciddiye alır, fakat pratiğindeki kıtlık ve sosyal baskıyı gizlemez; kapitalizmin üretkenliğini gösterir, eşitsizlik ve şiddetini açığa çıkarır. Bu dengeli dünya karşılaştırması ve dairesel biçimi onu felsefi bilimkurgunun başyapıtlarından yapar.
Sıkça Sorulan Sorular
Mülksüzler eserinin yazarı kimdir?
Mülksüzler adlı eseri Ursula K. Le Guin yazmıştır.
Mülksüzler neyi anlatır?
Mülksüzler, Anarres’in anarşist toplumunda yetişen fizikçi Shevek’in bilimsel iletişimi yeniden kurmak için kapitalist Urras’a gitmesini ve iki dünyanın özgürlük ile baskı biçimlerini karşılaştırmasını anlatır.
Mülksüzler hangi türde bir eserdir?
Mülksüzler, anarşist “muğlak ütopya” ile toplumsal, felsefi ve bilimsel bilimkurgu özelliklerini birleştirir.
Mülksüzler eserinin ana fikri nedir?
Mülksüzler’in ana fikri, özgürlüğün bir kez kurulup sahip olunacak nesne olmadığı; mülkiyet, bürokrasi, cinsiyet ve düşünce tekeline karşı sürekli yeniden üretilmesi gerektiğidir.