( 1869) – (1949) 1869 yılnda Edirne’de doğdu. İlköğrenimini İstanbul’da bir Musevî okulunda tamamladı. Galatasaray Lisesi ve Mülkiye Mektebi’nde okudu. Tıbbiye Mektebi’ni bitirdi. Hekimlik yaptı. İttihat ve Terakki Cemiyeti’ne katıldı. Edirne Mebusu seçildi. İttihatçılarla anlaşamadı, partiden ayrıldı. Bakanlık ve meclis başkanlığı yaptı. Sevr antlaşmasını imzalayan delegeler arasında yeraldığı için ‘yüzellilikler’le birlikte yurtdışına sürgün edildi. Yirmi yıl kadar Hicaz, Amerika ve Ürdün’de yaşadı. 1939’da yurda döndü. Önce aruz, sonra heceyle yazdı. Âşık ve Tekke şiiri geleneğinden yararlandı. Felsefeye ilgisi, eğitim sistemimizde felsefenin yer alması çabaları, Darülfünûn’da felsefe hocalığı yapması nedeniyle “Feylesof Rıza Tevfik” olarak anılmıştır. 1949 yılnda öldü.
ESERLERİ
Şiir, felsefe ve estetik üzerine yazdığı eserleri bulunmaktadır.
– Biraz da Ben Konuşayım
– Les Textes Houroufis (Hurufilik metinleri, Leiden, 1909)
– Abdülhak Hâmid ve Mülâhazat-ı Felsefiyyesi (1918)
– Estetik (1920)
– Felsefe Dersleri (1914)
– Ömer Hayyam’ın Felsefesi (1927)
– Tevfik Fikret (1945)
– Serâb-ı Ömrüm (Şiirler, Lefkoşe 1934, İstanbul 1949)
[Hilmi Yücebaş, Bütün Yönleriyle Rızâ Tevfik, İstanbul 1968;
Abdullah Uçman, RızaTevfik’in Tekke ve Halk Edebiyatı ile İlgili Makaleleri 1982.]
Rıza Tevfik, başta Sevr dönemi ve II. Abdülhamid, II. Meşrutiyet ve Mütareke dönemlerinde içinde yaşadığı, doğrudan ya da dolaylı olarak karıştığı siyasi nitelikli olayları anlatmıştır.
Rıza Tevfik Bölükbaşı – Hayatı ve Eserleri için kısa okuma bağlamı
Rıza Tevfik Bölükbaşı – Hayatı ve Eserleri, Babamın Şiir Defteri içinde Rıza Tevfik Bölükbaşı – Hayatı ve Eserleri adıyla ulaşılan şiirleri ve ilgili metinleri tek bir okuma hattında toplamak için düzenlenmiş kısa bir başlangıç sayfasıdır. Bu sayfadaki amaç, doğrulanmamış biyografik iddialar üretmek değil; okuru doğrudan Rıza Tevfik Bölükbaşı arşivi ve temsilci şiirlere götüren temiz bir edebiyat bağlamı sunmaktır.
Bu tip biyografi ve eser sayfaları, tek başına uzun bir ansiklopedi maddesi olma iddiası taşımaz. Daha doğru işlevi, adı geçen şairin etrafında biriken metinleri, seçili şiirleri ve ilgili bağlantıları tek yerde toplamak; böylece okura dağınık bir arama yerine düzenli bir geçiş sunmaktır. Bu yüzden burada öncelik, kesin olmayan ayrıntılar eklemek değil, eldeki içeriği daha okunabilir ve takip edilebilir bir düzene yerleştirmektir.
Eğer Rıza Tevfik Bölükbaşı – Hayatı ve Eserleri adı altında yer alan metinleri daha verimli okumak istiyorsanız, önce şair arşivindeki listeyi gözden geçirip ardından seçili şiirlere geçmek daha doğru bir sıra kurar. Böyle bir okuma düzeni, hem aynı isim etrafında toplanan eserleri karşılaştırmayı kolaylaştırır hem de sayfanın yalnızca tek paragraf bilgiden ibaret kalmasını engeller.
Babamın Şiir Defteri içindeki bu tür sayfalarda asıl hedef, yalnızca isim ve başlık bilgisi vermek değil; okurun hangi dizine bakması gerektiğini, hangi metinlerden devam edebileceğini ve aynı isim etrafında nasıl bir okuma yolu kurulabileceğini açık hale getirmektir. Bu nedenle sayfanın değeri, tek seferlik bir biyografi notundan çok, dağınık içeriği toparlayan bir geçiş katmanı olmasından gelir.
Okuma deneyimi açısından en sağlıklı yaklaşım, önce Rıza Tevfik Bölükbaşı – Hayatı ve Eserleri için ayrılan arşiv veya kategori bağlantısını incelemek, sonra aynı başlık etrafında one cikan temsilci metinlere geçmektir. Böylece ziyaretçi, bir yandan ilgili sayfalar arasında kaybolmaz, diğer yandan aynı isim altında biriken farklı metinleri tek tek karşılaştırabilecek kadar açık bir akış bulur.
Bu nedenle aşağıdaki iç bağlantılar, aynı isim etrafında toplanan metinleri dağılmadan takip etmenize yardımcı olur: Rıza Tevfik Bölükbaşı arşivi, Aşk İle Eğlenen Bir İşvenaz – Rıza Tevfik Bölükbaşı, Galeyan-ı Aşk – Rıza Tevfik Bölükbaşı, Göz Aşinalığı – Rıza Tevfik Bölükbaşı.
Okuma yolu: Rıza Tevfik Bölükbaşı – Hayatı ve Eserleri başlığını okuduktan sonra Rıza Tevfik Bölükbaşı arşivindeki diğer şiir ve yazılara geçebilirsiniz. Bu bölüm, Babamın Şiir Defteri içinde aynı duygu ve edebiyat hattındaki metinleri daha kolay takip etmek için eklendi.
Benzer okumalar: Rıza Tevfik Bölükbaşı arşivi, Aşk İle Eğlenen Bir İşvenaz – Rıza Tevfik Bölükbaşı, Galeyan-ı Aşk – Rıza Tevfik Bölükbaşı, Göz Aşinalığı – Rıza Tevfik Bölükbaşı, Gözlerin – Rıza Tevfik Bölükbaşı.