Suretler, James Joyce’un büro baskısı, alkol kullanımı, erkeklik kaygısı ve aile içi şiddetin birbirini üreten döngüsünü Farrington’ın bir iş günü üzerinden anlattığı kısa öyküdür. Patronu karşısında aşağılanan kâtip, meyhanede güç ve saygınlık arar; orada da yenilgi yaşayınca öfkesini kendisinden daha güçsüz olan oğlu Tom’a yöneltir. Başlık, hem kopyalama işini hem baskının benzer biçimlerde çoğalmasını düşündürür.
Suretler öyküsünün konusu
Farrington, Dublin’de bir hukuk bürosunda belge kopyalayan iri yapılı bir kâtiptir. İşini sıkıcı bulur ve patronu Mr Alleyne’dan nefret eder. Tamamlaması gereken sözleşme suretleri varken bürodan gizlice çıkarak içki içer.
Mr Alleyne onu odasına çağırır ve işin neden bitmediğini sorar. Farrington’ın verdiği alaycı karşılık, bürodakilerin önünde kısa süreli bir zafer gibi görünür; fakat patronu özür dilemeye zorlar ve işini kaybetme tehlikesi yaratır. Farrington günün kalanında öfke ve aşağılanma duygusuyla çalışır.
Akşam içki içmek için parasız kaldığından saatini rehin verir. Arkadaşlarıyla meyhaneleri dolaşır, patronuna verdiği cevabı defalarca anlatarak saygınlık kazanmaya çalışır. Her anlatım, bürodaki küçük direnişi daha büyük bir kahramanlık gösterisine dönüştürür.
Bir barda çekici bir kadın onun bakışına karşılık vermez. Daha sonra genç İngiliz Weathers’la bilek güreşine girer ve iki kez yenilir. Fiziksel gücüne dayanan erkeklik algısı da sarsılır. Para tükenir; aradığı rahatlama ve sarhoşluk hissine ulaşamadığını düşünür.
Eve döndüğünde karısı Ada evde değildir. Küçük oğlu Tom, ateşin söndüğünü söyler. Farrington çocuğa yemek hazırlamasını emreder, ardından bastonla onu döver. Tom korkuyla kendisini bırakması için yalvarır ve babası adına Meryem Ana duası okuyacağını söyler. Öykü şiddetin durup durmadığını açıklamadan biter.
Dublinliler kitabındaki yeri
Suretler, Dublinliler kitabında yetişkinlik döneminin en sert öykülerindendir. İş yeri, meyhane ve ev tek bir güç zincirinin farklı halkaları olur. Farrington yukarıdan gelen baskıya karşı koyamaz; aşağıya doğru şiddet uygular.
Ötüken’in güncel Dublinliler baskısı, “Counterparts” öyküsünü Türkçede “Suretler” başlığıyla yayımlar. “Suret”, kâtibin hazırladığı belge kopyalarını ve davranışların birbirinin kopyasına dönüşmesini aynı anda çağrıştırır.
Dublinliler incelemesi, felç temasının şehirdeki aile, iş, din ve siyaset alanlarına nasıl yayıldığını açıklar. Suretler’de felç, eylemsizlikten çok çıkışı olmayan tekrar biçimindedir.
Farrington nasıl bir karakterdir?
Farrington fiziksel olarak güçlü, ruhsal olarak huzursuz bir adamdır. Büro işi onun bedenini ve enerjisini mekanik kopyalamaya indirger. Çalışma disiplinine karşı öfke duyar; fakat bu öfkeyi hayatını değiştirecek bir plana dönüştürmez.
İçkiyi rahatlama, arkadaşlık ve kendisini kanıtlama aracı olarak kullanır. Gün boyunca bedeni içki arzusu ile tarif edilir. Alkol onu baskıdan özgürleştirmek yerine parasını, dikkatini ve denetimini azaltır.
Farrington’ın patron tarafından aşağılanması gerçektir; ancak mağdur olması uyguladığı şiddeti mazur göstermez. Öykü koşulları anlamaya izin verirken sorumluluğu ortadan kaldırmaz. En ağır seçimini, kendisine karşı koyamayacak çocuğa vurduğunda yapar.
Mr Alleyne ve büro düzeni
Mr Alleyne işi zaman, hız ve itaat üzerinden yönetir. Farrington’a herkesin önünde çıkışır ve onu küçük düşürür. Büroda insan emeği, aynı belgelerin doğru ve hızlı biçimde çoğaltılmasına indirgenmiştir.
Farrington’ın alaycı karşılığı kısa süreli güç değişimi yaratır. Meslektaşların gülmesi patronu öfkelendirir; kurumsal hiyerarşi hemen yeniden kurulur. Farrington özür dilemek ve işi tamamlamak zorunda kalır.
Oxford Academic’teki Suretler incelemesi, öyküyü modern büro siyasetinin insan emeğini mekanikleştirmesi, alkol sorunu ve sömürgeci güç bağlamıyla birlikte değerlendirir. Büro yalnız kişisel olarak kötü bir patronun değil, daha geniş bir düzenin parçasıdır.
Belge kopyalamak neden önemlidir?
Farrington’ın işi özgün metin üretmek değil, hukuki metinlerin suretlerini çıkarmaktır. Hata yapmaması, hızını koruması ve görünmez kalması beklenir. Bu emek yaratıcı kimlik sağlamaz; kişiyi değiştirilebilir parçaya dönüştürür.
Kopya fikri öykünün bütün yapısına yayılır. Mr Alleyne’ın baskıcı davranışını Farrington evde tekrarlar. Patronun karşısında güçsüz olan çalışan, oğlunun karşısında patronun sureti olur.
Tekrar yalnız insanlar arasında değildir. Farrington aynı hikâyeyi farklı barlarda anlatır, aynı içki isteğini yeniler ve yenilgiyi yeni bir güç gösterisiyle telafi etmeye çalışır. Her suret sorunu çözmek yerine döngüyü büyütür.
Alaycı cevap bir direniş mi?
Farrington’ın patronuna verdiği cevap bürodakileri güldürür. Bir an için sözlü zekâ, kurumsal otoriteyi sarsar. Bu nedenle olay arkadaşları arasında anlatılabilecek bir direniş hikâyesine dönüşür.
Fakat sonuç Farrington’ın lehine değildir. Patron özür ister, işi üzerindeki baskıyı artırır ve gelecekteki konumunu tehlikeye sokar. Farrington planlı bir hak arama yöntemi geliştirmemiştir; dürtüsel çıkışı kendi koşullarını ağırlaştırır.
Meyhanede hikâyeyi tekrar ettikçe gerçek olayla anlatılan zafer arasındaki mesafe büyür. Direniş, davranış değişikliğinden çok erkekler arası gösteriye dönüşür.
İçki kültürü ve “tur” sistemi
Farrington tek başına içmez; arkadaş çevresinde herkes sırayla içki ısmarlar. Tur sistemi dayanışma ve eşitlik görüntüsü yaratır. Ancak yeterli parası olmayan kişi, gruba ayak uydurabilmek için borçlanır veya eşyasını rehin verir.
Joyce ve içki turları üzerine Oxford çalışması, Suretler’de içki pratiğinin erkek dayanışmasıyla bağımlılığı aynı anda ürettiğini gösterir. Meyhane bürodan kaçış alanı olsa da yeni bir rekabet ve harcama düzeni kurar.
Farrington saatini rehin vererek zamanı ölçen nesneyi içkiye çevirir. Büroda saat disiplininden kaçmaya çalışırken kendi gelecekteki zamanını ve aile bütçesini tüketir. Akşam sonunda ne parası ne de beklediği rahatlama kalır.
Erkeklik ve güç gösterisi
Farrington saygınlığını fiziksel büyüklük, içki kapasitesi, hazırcevaplık ve kadınların ilgisiyle ölçer. Bu ölçütlerin her biri akşam boyunca sarsılır. Kadın onu görmezden gelir; Weathers bilek güreşinde onu yener.
Weathers’ın İngiliz oluşu, karşılaşmaya sömürgeci güç bağlamı ekler. Ancak yarışmayı yalnız İrlanda–İngiltere alegorisine indirgemek yeterli değildir. Farrington’ın kişisel gururu, arkadaşlarının bakışı ve içki ortamı da belirleyicidir.
İçki, erkeklik ve modernlik üzerine eleştirel çalışma, Farrington’ın kamusal alanda kaybettiği erkeklik duygusunu evde şiddetle yeniden kurmaya çalıştığını vurgular. Bu “onarım”, başka bir insanın zarar görmesine dayanır.
Bilek güreşi sahnesi
Farrington fiziksel gücüne güvenir ve Weathers’ı yenerek akşamın hâkim kişisi olmak ister. İlk yenilgiyi haksız başlangıca bağlar; ikinci yarışma bu mazereti ortadan kaldırır. Arkadaşlarının önünde bir kez daha aşağılanır.
Bilek güreşi bürodaki sözlü mücadeleyi bedensel biçimde tekrarlar. İki sahnede de Farrington kısa süreli umut taşır, fakat sonunda karşı tarafın üstünlüğü kabul edilir. Aynı model farklı mekânda kopyalanır.
Yenilgiden sonra kendini değerlendirmek yerine daha fazla öfkelenir. Öfke, kırılganlık hissini örter ve eve kadar taşınır.
Görülmeyen kadın ve reddedilme
Farrington barda şık giyimli bir kadını izler ve onun ilgisini çekmek ister. Kadın kısa süreli bakışın ardından onu önemsemez. Farrington bu durumu kişisel değersizlik ve erkeklik kaybı olarak yaşar.
Kadının kimliği ve düşünceleri anlatılmaz; Farrington’ın arzusunda bir onay nesnesine dönüşür. İlgisiz kalma hakkını kabul etmek yerine reddedilmeyi bir başka aşağılanma olarak biriktirir.
Öykü böylece erkeklik krizinin kadınlar ve çocuklar üzerinde nasıl tehlike ürettiğini gösterir. Başkasının bakışını hak edilmiş ödül saymak, karşılık gelmediğinde öfkeyi besler.
Eve dönüş ve karanlık
Farrington’ın evi karanlık ve soğuktur. Karısı Ada evde değildir; çocuklar kendi hâllerindedir. Meyhanenin ışığı ve kalabalığı yerini ev içindeki yoksunluğa bırakır.
Farrington ateşin sönmesini çocuğun suçu gibi görür. Oysa yetişkin olarak evin koşullarından ve çocukların güvenliğinden kendisi de sorumludur. Kendi başarısızlığını Tom’un küçük hatasına yükler.
Ev, kamusal baskıdan korunulan yer olmaz. Büro ve meyhanede biriken şiddet burada en güçsüz kişiye aktarılır. Böylece aile, toplumsal düzenin dışı değil onun sonuçlarının yaşandığı alandır.
Tom’a uygulanan şiddet
Farrington bastonla oğluna vurur. Tom’un korkulu dili ve dua teklif etmesi, şiddetin çocuk için yabancı olmayabileceğini düşündürür; fakat metin önceki olayların ayrıntısını vermez.
Çocuk babasına karşı fiziksel güç kullanamaz. Elindeki tek savunma yalvarmak ve dinî bir iyilik önermektir. Babası için dua etme sözü, sevgi, korku ve çaresizliğin aynı cümlede birleşmesidir.
Şiddeti Farrington’ın patronu, sömürge düzeni veya alkol “yaptı” demek sorumluluğu yanlış yere taşır. Bu etkenler döngüyü açıklar; çocuğa vurma kararını haklı çıkarmaz. Metnin etik merkezi Tom’un zarar görmesidir.
Başlığın anlamı
“Suretler” ilk düzeyde Farrington’ın kopyaladığı hukuk belgeleridir. İngilizce “counterpart” bir belgenin karşı nüshası veya eşdeğer parçası anlamına gelebilir. Aynı sözcük insanlar arasındaki benzerliği de taşır.
Farrington, nefret ettiği Mr Alleyne’ın suretine dönüşür. Alleyne çalışanını aşağılar; Farrington çocuğunu aşağılar. Tom’un gelecekte aynı şiddeti tekrar etme ihtimali başlığa kuşaklar arası bir boyut ekler, fakat bu gelecek kesin değildir.
Bar tezgâhı ve içki turları da başlığın ses oyununa bağlanır. Kopya, karşılık, tezgâh ve eşleşme anlamları tek bir döngü fikrinde birleşir.
Felç ve tekrar
Farrington bütün gün hareket eder: bürodan bara, bardan rehinciye, meyhanelerden eve gider. Buna rağmen hayatında gerçek değişim olmaz. Joyce felci fiziksel hareketsizlik değil, aynı yıkıcı modelin tekrarı olarak gösterir.
Her yeni içki bir öncekinin rahatlama vaadini kopyalar; her güç gösterisi yeni yenilgi üretir. Farrington sorunun kaynağını hep dışarıda aradığı için davranışını değiştirecek epifaniye ulaşamaz.
Suretler üzerine Joyce araştırma kaynağı, alkol, iş hoşnutsuzluğu ve aile içi şiddeti öykünün tekrar eden temel çizgileri olarak değerlendirir.
Suretler ve Küçük Bir Bulut
Küçük Bir Bulutta Little Chandler da günün hayal kırıklığını ağlayan bebeğe bağırarak dışa vurur. Farrington’da aynı aktarım daha ağır fiziksel şiddete dönüşür.
Chandler kendisini hassas şair adayı olarak, Farrington güçlü erkek olarak görmek ister. İki benlik imgesi de kamusal karşılaştırmada kırılır. Aile, erkeklerin kendi başarısızlıklarıyla yüzleşmek yerine öfke yönelttiği alan olur.
Suretler ve Eveline
Eveline, babasının öfkesi ve ekonomik denetimi altında yaşayan genç kadını anlatır. Suretler, benzer bir ev içi korkunun üretildiği akşamı saldırganın bakışına yakın biçimde gösterir.
İki öykü birlikte okunduğunda şiddetin tek olay olmadığı anlaşılır. İş, para, alkol, toplumsal cinsiyet ve kuşak ilişkileri ev içindeki tehdidi besler. Yine de her karakterin davranışı kendi etik sorumluluğunu taşır.
Suretler neden okunmalı?
Öykü, baskının hiyerarşi içinde nasıl aşağı doğru aktarıldığını açık ve rahatsız edici biçimde gösterir. Çalışanın mağduriyeti ile ebeveynin fail oluşunu aynı kişide tutarak kolay kahramanlık anlatısını bozar.
Alkol kullanımı ahlaki etiket olarak değil, ekonomik ve toplumsal bir pratik olarak ele alınır. Meyhane arkadaşlık sunar; aynı zamanda borç, rekabet ve denetim kaybı üretir.
Eser yoğun alkol kullanımı ve çocuğa yönelik fiziksel şiddet içerdiği için hassas okurlar açısından dikkat gerektirir. Şiddeti ayrıntılı seyirlik hâline getirmek yerine onun güç zincirindeki yerini görünür kılması, öykünün kalıcı değeridir.
Sonuç
James Joyce’un Suretleri, Farrington’ın büroda aşağılanmasını, meyhanede güç arayışını ve eve dönünce oğluna uyguladığı şiddeti tek döngü içinde kurar. Belge kopyaları, tekrarlanan bar hikâyesi, bilek güreşi ve patron–baba benzerliği başlığın farklı anlamlarını çoğaltır.
Öykü Farrington’ın koşullarını açıklar, fakat onu aklamaz. En güçsüz kişi Tom’dur ve finaldeki dua teklifi döngünün etik bedelini gösterir. Joyce, gerçek özgürlüğün başkasına hükmetmek değil şiddetin suretini çoğaltmayı durdurmak olduğunu düşündürür. Diğer incelemelere James Joyce eserleri arşivinden ulaşabilirsiniz.