Arabalar Beş Kuruşa, aynı sınıfta okuyan iki çocuğu bir mağazanın önünde buluşturan bir Sabahattin Ali öyküsüdür. Çocuklardan biri orada annesiyle oyuncak araba satar. Bir yetişkinin araya girmesi, bu karşılaşmayı sınıf ayrımının çocuklara nasıl öğretildiğini gösteren bir sahneye dönüştürür.
Öykünün konusu ve yayım bilgisi
Öykü, Ayda Bir dergisinin 1 Şubat 1936 tarihli 6. sayısında, 34–36. sayfalarda yayımlandı. Sabahattin Ali’nin 1936’da yayımlanan Kağnı öykü kitabında da yer alır.
Arabalar Beş Kuruşa özeti
Bu bölüm öykünün sonunu da anlatır. Küçük satıcı, akşamları annesiyle kaldırıma tahta tekerlekli oyuncaklar dizer. Yakındaki dükkâna annesiyle gelen sınıf arkadaşı onu tanır. İki çocuk okuldan ve ödevlerden konuşur. Mağazadan çıkan çocuk hesap ödevini çözememiştir. Küçük satıcı çözümü ona anlatır.
Çocuklar el ele konuşurken alışverişten dönen varlıklı anne oğlunu bileğinden tutar ve satıcının omzuna şemsiyesiyle vurur. Oğlu arkadaşını savunur. Kadın okulu arayacağını söyleyip onu götürür. Arkadaşının gözleri dolarken küçük satıcı yeniden arabalarını satmak için seslenir.
Karakterler
- Küçük satıcı: Derslerine okuldan sonra çalışır, akşamları annesine yardım eder.
- Sınıf arkadaşı: Karşılaşmaya sevinir. Annesi araya girdiğinde arkadaşlığını açıkça savunur.
- İki anne: Satıcının annesi çocuğuyla birlikte geçim için çalışır. Diğer anne çocuğunun kiminle konuşabileceğini ailenin toplumsal konumuna göre belirlemek ister.
Öykünün ana fikri ve anlatımı
Ödev sahnesi neyi değiştirir?
Vitrinle kaldırım, iki çocuğun imkânları arasındaki farkı görünür kılar. Ödev konuşmasında bilgi küçük satıcıdadır. Bu kısa yer değişimi, paranın sağladığı üstünlüğün çocukların becerisini açıklamaya yetmediğini gösterir. Okul, çocukların birbirini sınıf arkadaşı olarak tanıdığı yerdir. Sokakta yetişkinin dayattığı ayrım bu bağa zarar verir.
Sondaki satış sesi
Satıcının çağrısı öykünün başında da sonunda da duyulur. Aradaki karşılaşma onun çalışma zorunluluğunu değiştirmez. Ancak okur, aynı sesi ikinci kez duyduğunda satıcının ders çalışan, arkadaşına yardım eden ve incinen bir çocuk olduğunu bilir. Öykü, bakışımızdaki bu değişimi kısa bir sokak sahnesine sığdırır.
İlgili okuma: Kitaba adını veren Kağnı öyküsünde de güç farkının gündelik hayatta nasıl işlediğini izleyebilirsiniz.
