Mary Shelley’nin Frankenstein eseri, yaşamın sırrını bulup insan parçalarından bilinçli bir varlık yaratan Victor Frankenstein’ın, eserini reddetmesiyle başlayan yalnızlık ve intikam zincirini anlatır.
Bu incelemede Frankenstein eserinin konusu, ayrıntılı özeti, karakterleri, temaları, anlatım özellikleri, ana fikri ve edebî önemi doğal bir akış içinde ele alınmaktadır.
Frankenstein Hakkında Kısa Bilgi
| Yazar | Mary Shelley |
|---|---|
| Eser | Frankenstein |
| Tür | Gotik, romantik ve erken bilimkurgu romanı |
| Yayımlanma | 1818’de anonim olarak yayımlanmıştır |
| Mekân / dönem | Cenevre, Ingolstadt, Alpler, Britanya adaları ve Kuzey Kutbu’na uzanan 18. yüzyıl sonu Avrupa coğrafyası |
| Başlıca kişiler | Victor Frankenstein, adsız Yaratık, Kaptan Robert Walton, Elizabeth Lavenza, Henry Clerval, Alphonse Frankenstein, William, Justine ve De Lacey ailesi |
| Başlıca temalar | Yaratma, sorumluluk, bilim, yalnızlık, dışlanma, intikam, doğa, aile, eğitim ve hırs |
Frankenstein Konusu
Roman yalnız kontrolsüz bilim uyarısı değildir; yaratıcı ile yarattığı arasındaki bakım ve sorumluluk ilişkisini sorgular. Victor başarı anında Yaratık’tan kaçar. Yaratık dili, tarihi ve ahlakı De Lacey ailesini gözleyerek öğrenir; şefkat ararken görünüşü nedeniyle şiddetle reddedilir. Bir eş isteğinin Victor tarafından yok edilmesi, iki tarafı Kuzey Kutbu’na uzanan karşılıklı yıkıma sürükler.
Frankenstein Ayrıntılı Özeti
Uyarı: Bu bölüm eserin olay örgüsü ve sonuna ilişkin bilgi içerebilir.
Kaptan Robert Walton Kuzey Kutbu’na keşif yolculuğunda buzlar arasında Victor Frankenstein’ı bulur. Victor, Walton’ın sınırsız ün arzusunda kendi gençliğini görerek hikâyesini anlatır. Cenevreli sevgi dolu ailesinden ayrılıp Ingolstadt’ta doğa bilimlerine yönelmiş, yaşamın ilkesini keşfetmiştir. Aylarca mezar ve laboratuvar çalışmasıyla büyük bir beden kurar; varlık canlandığında görüntüsünden dehşete kapılıp kaçar.
Terk edilen Yaratık duyularını tek başına öğrenir, insanların korku ve saldırısıyla karşılaşır. De Lacey ailesinin kulübesine gizlice sığınarak konuşmayı, okumayı ve toplum tarihini öğrenir. Kör baba onu dinlemeye açıktır; diğer aile üyeleri görünüşünü görünce saldırır. Victor’ın notlarından kendi yaratılışını okuyup neden yalnız bırakıldığını anlar. Sevgi talebi reddedildikçe öfkesi yaratıcısına yönelir.
Yaratık Victor’ın küçük kardeşi William’ı öldürür; suç Justine’e yüklenir ve genç kadın idam edilir. Alplerde Victor’la buluşan Yaratık, kendisi gibi bir eş yapılırsa insanlardan uzak yaşayacağını söyler. Victor önce kabul eder ve İskoçya’da çalışmaya başlar. Ancak yeni varlıkların çoğalmasından korkarak tamamlanmamış dişi yaratığı Yaratık’ın gözü önünde parçalar. Yaratık düğün gecesi için intikam sözü verir.
Yaratık Henry Clerval’ı, ardından Victor’ın düğün gecesinde Elizabeth’i öldürür. Babasının da ölümüyle Victor bütün hayatını takibe adar ve Yaratık’ın peşinden kuzeye gider. Anlatısını Walton’ın gemisinde tamamlayıp ölür. Yaratık cesedin başında belirir; suçlarını kabul ederken terk edilme ve nefretin kendisini nasıl değiştirdiğini anlatır. Kendi yaşamına son vermek üzere buzların karanlığında uzaklaşır.
Frankenstein Karakterleri
Victor Frankenstein
Bilgi ve ün hırsıyla yaşam yaratır, fakat sonuçla karşılaşınca bakım sorumluluğundan kaçar. Trajedisi bilimin kendisinden çok ahlaki ilişkiyi reddetmesinden doğar.
Yaratık
Başlangıçta öğrenmeye ve sevgiye açık, konuşabilen adsız varlıktır. Sürekli dışlanma onu intikama yöneltir; işlediği suçlar ile uğradığı haksızlık aynı anda değerlendirilmelidir.
Robert Walton ve De Lacey ailesi
Walton Victor’ın hırsını tekrarlama ihtimali taşıyan çerçeve anlatıcıdır. De Laceyler Yaratık’ın eğitimini sağlar, fakat görünüşe dayalı toplumsal reddin sınırını da gösterir.
Frankenstein Temaları
Yaratma ve sorumluluk
Bir şeyi yapabilmek ona karşı görevi ortadan kaldırmaz. Victor’ın temel hatası yaşam vermesi kadar, verdiği yaşamı ilişkisiz bırakmasıdır.
Yalnızlık ve dışlanma
Victor kendini çalışmayla, Yaratık görünüşü nedeniyle toplumdan ayırır. İki karakterin yalnızlığı birbirini besleyen şiddet döngüsüne dönüşür.
Bilim ve hırs
Bilgi arayışı ortak yarardan ve sınır bilincinden koptuğunda yıkıcı olur. Walton’ın geri dönme kararı, Victor’ın yapamadığı sorumlu seçime örnek oluşturur.
Anlatım Tekniği, Dil ve Üslup
Mary Shelley Walton’ın mektupları içine Victor’ın, onun içine de Yaratık’ın anlatısını yerleştiren katmanlı çerçeve kurar. Böylece aynı olay yaratıcı, yaratılan ve dış tanık gözünden değerlendirilir. Gotik karanlık, mezar ve kovalamaca sahneleri; romantik dağ, buz ve doğa tasvirleriyle birleşir. Yaratık’ın eğitim anlatısı felsefi roman niteliği taşırken hızlı intikam zinciri gerilimi korur. 1818 ve 1831 baskıları arasında bazı anlatım ve vurgu farkları bulunur.
Frankenstein Ana Fikri ve Edebî Önemi
Eserin ana fikri, bilgi ve yaratma gücünün bakım, hesap verebilirlik ve başkasının insanlığını tanıma sorumluluğundan ayrılamayacağı; dışlanmanın masum bir varlığı şiddete sürükleyebileceğidir. Frankenstein, gotik romanı bilimsel yaşam yaratma varsayımıyla birleştirerek erken bilimkurgunun temel eserlerinden biri olmuştur. Yaratığın popüler uyarlamalarda kaybolan konuşkan ve düşünsel kimliği, romanın etik derinliğinin merkezidir.
Sıkça Sorulan Sorular
Frankenstein eserinin yazarı kimdir?
Frankenstein adlı eseri Mary Shelley yazmıştır.
Frankenstein neyi anlatır?
Roman yalnız kontrolsüz bilim uyarısı değildir; yaratıcı ile yarattığı arasındaki bakım ve sorumluluk ilişkisini sorgular. Victor başarı anında Yaratık’tan kaçar. Yaratık dili, tarihi ve ahlakı De Lacey ailesini gözleyerek öğrenir; şefkat ararken görünüşü nedeniyle şiddetle reddedilir. Bir eş isteğinin Victor tarafından yok edilmesi, iki tarafı Kuzey Kutbu’na uzanan karşılıklı yıkıma sürükler.
Frankenstein hangi türde bir eserdir?
Frankenstein, gotik, romantik ve erken bilimkurgu romanı olarak değerlendirilen bir eserdir.
Frankenstein eserinin ana fikri nedir?
Eserin ana fikri, bilgi ve yaratma gücünün bakım, hesap verebilirlik ve başkasının insanlığını tanıma sorumluluğundan ayrılamayacağı; dışlanmanın masum bir varlığı şiddete sürükleyebileceğidir.