John Steinbeck’in Fareler ve İnsanlar adlı kısa romanı, Büyük Buhran yıllarında Kaliforniya’da iş arayan George Milton ile Lennie Small’un hikâyesini anlatır. 1937’de yayımlanan eserde iki arkadaş, bir çiftlikte çalışıp kendilerine ait bir toprak parçası almayı düşler.
Fareler ve İnsanlar ne anlatıyor?
George, işini ve kalacağı yeri başkasının kararına bırakmadan yaşamak ister. Lennie ortak hayali, bakabileceği tavşanlarla somutlaştırır. Çiftlikteki diğer işçiler için de sürekli yer değiştirmekten kurtulmak ve kalıcı bir ev kurmak çekici bir ihtimaldir.
Özgün adı Of Mice and Men olan eser, yoğun diyalogları ve sınırlı mekânlarıyla bir oyun gibi okunur. Steinbeck’in Kaliforniya’daki emek ve göç konusunu daha geniş ölçekte nasıl işlediğini görmek için Gazap Üzümleri incelemesine bakabilirsiniz.
Başlıca karakterler
- George Milton ikili adına konuşur ve sorun çıktığında çıkış yolu arar. Lennie’nin arkadaşlığına ihtiyaç duyar, onu korumayı da üstlenir.
- Lennie Small hatırlamakta ve bazı davranışlarının sonuçlarını öngörmekte zorlanır. Tavşanlara bakma isteği, ortak hayale nasıl bağlandığını gösterir.
- Candy yaşlanan bir işçidir. Birikimini ortaya koyarak çalışamadığında da kalabileceği bir ev kurmak ister.
- Crooks çiftliğin Siyah seyisidir. Irkçılık nedeniyle diğer işçilerden ayrı yaşar. Lennie’nin ziyareti, onun sohbet etme ihtiyacını açığa çıkarır.
- Curley’nin eşi kendi adıyla anılmaz. Oyuncu olma hayali, işçilerin onun hakkındaki yargılarıyla kendi anlattığı hayat arasındaki farkı gösterir.
- Slim ve Carlson benzer olaylara farklı tepki verir. Slim saygı gören bir işçidir. Carlson sorunları çabucak çözmeye çalışır.
Ayrıntılı özet ve final
Bu bölüm romanın sonunu açıklar.
Nehir kıyısından çiftliğe
George ile Lennie, Weed’deki işlerinden ayrılıp Soledad yakınındaki yeni çiftliğe gider. George, başı derde girerse Lennie’ye nehir kıyısındaki açıklığa dönmesini söyler. Çiftlikte patron, George’un Lennie adına yanıt vermesinden kuşkulanır.
Candy’nin köpeği ve ortak toprak planı
Carlson, Candy’nin yaşlı köpeğini vurur. Candy bu işi başkasına bırakmış olmaktan pişmanlık duyduğunu George’a söyler. Birikimi, ortak toprak planını ilk kez ulaşılabilir kılar. Crooks da bir süre bu plana ilgi duyar. Curley’nin eşinin Crooks’a yönelttiği ırkçı tehdit, çiftlikte kimin söz sahibi olduğunu gösterir.
Ahırdaki ölüm ve nehre dönüş
Lennie ahırda, istemeden öldürdüğü yavru köpeğinin başındadır. Curley’nin eşi Lennie’nin saçına dokunmasına izin verir. Bırakmasını istediğinde Lennie paniğe kapılır ve onu susturmaya çalışırken öldürür. Candy cesedi bulur. Curley, adamlarıyla Lennie’yi aramaya çıkar.
Lennie, George’un tarif ettiği nehir kıyısına dönmüştür. George, arama grubu yaklaşırken arkadaşına çiftlik hayalini son kez anlatır ve Carlson’ın silahıyla onu vurur. Slim, George’un yanına gidip onu oradan uzaklaştırır. Carlson ise George ile Slim’in neden böyle davrandığını anlayamaz.
George’un son kararı nasıl okunabilir?
Aynı silah, Candy’nin pişmanlığını George’un kararına bağlar. Candy, köpeğinin ölümünde kararı başkasına bırakmıştır. George ise Lennie’nin kaderini öfkeli grubun eline bırakmak istemez. Bir arkadaşını koruma isteğinin, onun adına ölüm kararı vermeyi haklı çıkarıp çıkarmadığı romanın açık bıraktığı sorudur.
Nehir kıyısı ilk bölümde iki arkadaşın gelecek planını konuştuğu yerdir. Finalde buluşma sözü tutulur, ama George’un son kez anlattığı gelecek gerçekleşmeyecektir. Aynı mekâna dönüş, aynı sözlerin anlamını değiştirir.
Romanın adı ve ana fikri
Steinbeck, kitabın adını Robert Burns’ün To a Mouse şiirinden alır. Şiirde kışa hazırlanan bir farenin yuvasını saban bozar. Romanda küçük bir toprak parçası, işçilerin kendi gelecekleri üzerinde söz sahibi olma isteğini taşır. İki eser arasındaki bağ, özenle hazırlanmış bir planın onu yapanların denetimi dışındaki olaylarla yıkılabilmesidir.
Roman, dostluğun yalnızlığı azalttığını ve güvencesiz çalışma koşullarının ortak bir hayatı ne kadar kırılgan kıldığını gösterir. Tavşanların, köpeğin ve nehir kıyısının yeniden belirmesi, bu düşünceyi kişilerin seçimlerine bağlar.
